مینی دوره بربلندی Superelevation در سیویل تری‌دی | از مفاهیم تا اجرای بربلندی مسیر

آموزش بربلندی در Civil 3D | اصول طراحی Superelevation برای قوس‌های مسیر

بربلندی یکی از مهم‌ترین اجزای طراحی مسیر است؛ نقطه‌ای که مهندس باید تصمیم بگیرد شیب عرضی روسازی چگونه از حالت عادی وارد وضعیت چرخش شود تا خودرو هنگام عبور از قوس، تجربه حرکت ایمن داشته باشد. در Civil 3D بسیاری از کاربران صرفاً دستور Superelevation را اجرا می‌کنند، اما دلیل انتخاب شیب‌ها، روند انتقال، نیاز به کلوتوئید و رفتار عملیاتی مسیر را درک نمی‌کنند. این مینی‌دوره قرار است همین موضوع را روشن کند؛ یعنی اینکه بربلندی فقط یک گزینه در نرم‌افزار نیست، بلکه یک فرایند مهندسی است.

معرفی مدرس

مدرس این آموزش مهندس ابوالفضل عطاالهی است؛ طراح و مدرس تخصصی Civil 3D که سال‌ها در پروژه‌های واقعی مسیر، قوس‌ها، کریدور در قوس‌های افقی کار کرده و تلاش می‌کند مفاهیم فنی را با زبان ساده و کاملاً کاربردی منتقل کند. او پیش‌تر دوره‌های تخصصی مثل مگاپوینت، مگاسرفیس، مسیر قهرمان و جادوی احجام را تدریس کرده و این مینی‌دوره ادامه همان مسیر یادگیری است؛ مقدمه‌ای برای اینکه بربلندی و Superelevation را مهندسی، دقیق و قابل‌اتکا بفهمید و برای ورود به سطح حرفه‌ای طراحی قوس‌ها آماده شوید.

آنچه خواهید آموخت

• درک اصول واقعی بربلندی و تفاوت آن با شیب عرضی عادی.
• تشخیص اینکه چه زمانی مسیر به کلوتوئید نیاز دارد و چه زمانی ندارد.
• اجرای Superelevation در Civil 3D و اصلاح خطاهای رایج.
• کنترل رفتار قوس، نرخ چرخش و تنظیم شیب‌های Start/End.
• مدیریت بربلندی در Corridor و بررسی اثر آن در مقاطع عرضی.

بربلندی یا Superelevation یکی از بخش‌هایی است که تفاوت طراحی ساده و طراحی حرفه‌ای را مشخص می‌کند. در ظاهر، گزینه Superelevation در Civil 3D چند پنجره ساده دارد، اما اگر فلسفه مهندسی پشت آن را ندانیم، نتیجه پروژه اشتباه می‌شود. هدف این مینی‌دوره دقیقاً این است که شما علاوه بر اجرای دستورات، «دلیل» هر تصمیم را بفهمید.

اولین قدم شناخت شیب عرضی عادی (Normal Crown) است. مسیر تا زمانی که وارد قوس نشده، شیب عرضی مشخصی دارد؛ مثلاً +2 درصد یا -2 درصد. اما وقتی وارد قوس افقی می‌شویم، این شیب باید به‌تدریج از حالت دوطرفه به حالت یک‌طرفه تبدیل شود تا خودرو هنگام گردش تعادل داشته باشد. این نقطه‌ای است که اکثر مهندسان فقط به عدد Superelevation نگاه می‌کنند، اما فرآیند انتقال برای مسیر بسیار مهم‌تر است.

در Civil 3D شما می‌توانید انواع روش‌های محاسبه بربلندی را انتخاب کنید. روش AASHTO، روش Normal Crown Removed، یا روش‌های Lane Outside Rotation. اما نکته مهم این است:
باید بدانید پروژه‌تان به کدام روش نیاز دارد.
در مسیرهای شهری معمولاً شیب کمتر است، اما در مسیرهای بین‌شهری یا سرعت بالا، مقدار بربلندی بیشتر خواهد بود. اینجاست که کلوتوئید اهمیت پیدا می‌کند. اگر مسیر بدون کلوتوئید وارد قوس تند شود، انتقال بربلندی شدید و ناایمن می‌شود. مهندس حرفه‌ای باید بداند کجا به Transition نیاز دارد و چطور آن را تنظیم کند.

در بخش عملی آموزش، وارد Civil 3D می‌شویم. از مسیر تعریف‌شده (Alignment) شروع می‌کنیم و با دستور Calculate Superelevation وارد تنظیمات می‌شویم. نرم‌افزار براساس سرعت طراحی و شعاع قوس، مقدار بربلندی را پیشنهاد می‌دهد. اما اینجا یک نکته مهم وجود دارد:
پیشنهاد Civil 3D همیشه درست نیست؛ بلکه براساس استاندارد پایه است.
شما باید براساس نوع پروژه، حجم ترافیک، محدودیت سازه‌ای و سرعت واقعی مسیر تصمیم بگیرید. این همان جایی است که مهندس تازه‌کار از مهندس طراح جدا می‌شود.

بعد از تأیید مقادیر بربلندی، نرم‌افزار خط‌های شِفت و انتقال را روی مسیر اعمال می‌کند. شما با باز کردن جدول Superelevation می‌بینید که مسیر چه زمانی شروع به چرخش می‌کند، نرخ انتقال (Runoff Rate) چقدر است و در کجا به مقدار نهایی می‌رسد. در این آموزش یاد می‌گیرید چطور این جدول را بخوانید و اگر لازم بود مقادیر را اصلاح کنید.

مرحله بعد ورود بربلندی به Corridor است. بسیاری از مهندسان فقط مسیر و خط پروژه را معرفی می‌کنند، اما معرفی Superelevation به کریدور ضروری است. وقتی بربلندی به اسمبلی اعمال شود، مقاطع شما واقعاً رفتار قوس را نشان خواهند داد. این نکته در محاسبه احجام، تحلیل ترانشه‌ها، بررسی زهکشی و حتی طراحی روشنایی و زیرساخت‌ها تأثیر دارد.

هدف نهایی این مینی‌دوره این است که بدانید Superelevation فقط یک عدد نیست؛ یک فرآیند طراحی است.